Dwie grupy przedsięwzięć, progi z rozporządzenia i sytuacje, w których obowiązek wynika nie z parametrów inwestycji, lecz z jej położenia.
Pytanie „czy potrzebuję decyzji środowiskowej" pada zwykle na etapie, na którym inwestor ma już wybraną działkę i wstępną koncepcję. Odpowiedź rzadko jest oczywista, bo obowiązek uzyskania decyzji nie zależy wyłącznie od tego, co ma powstać, ale też od tego, gdzie i w jakim sąsiedztwie.
Dwie grupy przedsięwzięć
Katalog przedsięwzięć wymagających decyzji zawiera rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Dzieli je na dwie grupy o odmiennych konsekwencjach proceduralnych.
Grupa I — przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. Ocena oddziaływania na środowisko jest tu obowiązkowa z mocy przepisu. Inwestor od razu sporządza raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, a postępowanie obejmuje udział społeczeństwa. Do tej grupy należą między innymi instalacje o dużej skali: elektrownie o określonej mocy, instalacje do przetwarzania odpadów niebezpiecznych powyżej progów wydajności, duże fermy hodowlane, autostrady i drogi ekspresowe.
Grupa II — przedsięwzięcia mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. Tu obowiązek przeprowadzenia oceny nie wynika wprost z przepisu. Inwestor składa kartę informacyjną przedsięwzięcia, a organ — po zasięgnięciu opinii organów współdziałających — rozstrzyga postanowieniem, czy ocena jest potrzebna. To rozstrzygnięcie nazywa się w praktyce screeningiem.
Różnica między grupami przekłada się bezpośrednio na czas i koszt. Postępowanie bez obowiązku raportu bywa zakończone w kilka miesięcy. Postępowanie z raportem i udziałem społeczeństwa trwa zwykle znacznie dłużej, między innymi dlatego, że inwentaryzacja przyrodnicza musi objąć odpowiednie okresy fenologiczne.
Progi i sposób ich liczenia
Kwalifikacja opiera się na parametrach: powierzchni zabudowy, mocy zainstalowanej, wydajności instalacji, liczbie stanowisk postojowych, długości trasy, liczbie dużych jednostek przeliczeniowych inwentarza. Trzy mechanizmy sprawiają, że wynik bywa zaskakujący.
Po pierwsze, sumowanie. Parametry przedsięwzięcia rozpatruje się łącznie z parametrami przedsięwzięć już zrealizowanych lub realizowanych na tym samym terenie przez tego samego inwestora, jeżeli są ze sobą powiązane. Rozbicie inwestycji na etapy nie pozwala obejść progu.
Po drugie, wielokrotna kwalifikacja. Jedno przedsięwzięcie potrafi wypełniać znamiona kilku punktów rozporządzenia jednocześnie — na przykład instalacja przetwarzania odpadów może być jednocześnie punktem dotyczącym gospodarki odpadami i punktem dotyczącym instalacji energetycznego spalania. Wystarczy, że przedsięwzięcie mieści się w jednym punkcie grupy I, żeby obowiązek raportu powstał.
Po trzecie, obszary chronione. Dla części przedsięwzięć rozporządzenie przewiduje obniżone progi, jeżeli inwestycja ma powstać na obszarach objętych ochroną albo w ich sąsiedztwie. Ta sama instalacja może zatem należeć do grupy II na jednej działce, a wymagać decyzji na innej, oddalonej o kilkaset metrów.
Kiedy decyduje położenie, nie parametr
Niezależnie od kwalifikacji z rozporządzenia obowiązek przeprowadzenia oceny może wynikać z możliwego oddziaływania na obszar Natura 2000. Jeżeli przedsięwzięcie może znacząco oddziaływać na taki obszar, a nie jest bezpośrednio związane z jego ochroną ani z niej nie wynika, przeprowadza się ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000 — także wtedy, gdy samo przedsięwzięcie nie figuruje w katalogu rozporządzenia.
To jedna z najczęstszych przyczyn zaskoczenia po stronie inwestora. Przedsięwzięcie poniżej wszystkich progów potrafi wymagać oceny wyłącznie ze względu na sąsiedztwo obszaru chronionego, o którym inwestor nie wiedział na etapie wyboru lokalizacji.
Zmiana istniejącej instalacji
Obowiązek dotyczy nie tylko nowych przedsięwzięć. Decyzji wymaga także rozbudowa, przebudowa lub montaż istniejącego przedsięwzięcia, jeżeli po zmianie spełnione zostaną kryteria kwalifikujące. W praktyce oznacza to, że zwiększenie mocy instalacji, rozszerzenie zakresu przetwarzanych odpadów albo powiększenie fermy może uruchomić pełną procedurę, mimo że obiekt funkcjonuje od lat.
Podobnie rzecz ma się z przedsięwzięciami, które w chwili realizacji nie wymagały decyzji, a po nowelizacji rozporządzenia znalazły się w katalogu. Sama zmiana przepisu nie tworzy obowiązku wstecz, ale każda kolejna istotna zmiana instalacji będzie już oceniana według nowego stanu prawnego.
Po co się upewniać wcześnie
Konsekwencją realizacji przedsięwzięcia bez wymaganej decyzji nie jest wyłącznie sankcja administracyjna. Decyzja środowiskowa jest dokumentem poprzedzającym pozwolenie na budowę — jej brak blokuje kolejne etapy procesu inwestycyjnego, a stwierdzenie braku po rozpoczęciu prac prowadzi do wstrzymania inwestycji i konieczności przeprowadzenia procedury od początku, przy znacznie gorszej pozycji negocjacyjnej.
Ustalenie kwalifikacji na etapie wyboru działki kosztuje niewspółmiernie mniej niż jej korekta po rozpoczęciu projektowania. W razie wątpliwości warto wystąpić do organu o zajęcie stanowiska przed złożeniem właściwego wniosku.
Co z tego bada Fundacja
Interesuje nas nie pojedyncza kwalifikacja, lecz jej rozkład: które kategorie przedsięwzięć najczęściej trafiają do grupy II i jak często kończą się nałożeniem obowiązku sporządzenia raportu. Rozbieżności między organami w tym zakresie są mierzalne, a ich znajomość pozwala i administracji, i inwestorom przygotować się lepiej.
Wszystkie dane, na których pracujemy, pochodzą z rejestrów publicznych, obwieszczeń i biuletynów informacji publicznej. Publikujemy wyłącznie zestawienia zagregowane.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko
- Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
Stan prawny opisany w artykule ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Kwalifikację konkretnego przedsięwzięcia należy zweryfikować w oparciu o aktualne brzmienie przepisów.