Od wniosku do decyzji ostatecznej: kto wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, jakie organy się wypowiadają i na których etapach postępowanie zwykle się przedłuża.
Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach — w praktyce nazywana decyzją środowiskową albo DŚU — jest pierwszym poważnym rozstrzygnięciem administracyjnym na drodze wielu inwestycji. Zapada zanim powstanie projekt budowlany i zanim inwestor wystąpi o pozwolenie na budowę. To na tym etapie rozstrzyga się, czy przedsięwzięcie w ogóle powstanie, a jeśli tak, to pod jakimi warunkami.
Poniżej opisujemy przebieg postępowania krok po kroku, z zaznaczeniem miejsc, w których najczęściej powstają opóźnienia.
Kto wydaje decyzję
W większości spraw organem właściwym jest wójt, burmistrz albo prezydent miasta — ten, na którego terenie planowane jest przedsięwzięcie. Od tej zasady istnieją wyjątki: dla części inwestycji, w tym przedsięwzięć na terenach zamkniętych oraz niektórych przedsięwzięć liniowych i realizowanych na obszarach morskich, właściwy jest regionalny dyrektor ochrony środowiska, a w określonych przypadkach Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska lub starosta.
Rozstrzygnięcie o właściwości nie jest formalnością. Wniosek złożony do niewłaściwego organu jest przekazywany zgodnie z właściwością, ale zajmuje to czas, a bieg terminów liczy się od nowa u organu właściwego.
Krok 1: kwalifikacja przedsięwzięcia
Punktem wyjścia jest ustalenie, czy planowane przedsięwzięcie w ogóle wymaga decyzji środowiskowej, a jeżeli tak — do której grupy należy. Katalog zawiera rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Rozporządzenie dzieli przedsięwzięcia na dwie grupy:
- przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko (tak zwana grupa I) — dla nich przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko jest obowiązkowe;
- przedsięwzięcia mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (grupa II) — tu obowiązek przeprowadzenia oceny nie wynika wprost z przepisu, lecz z rozstrzygnięcia organu.
Kwalifikacja opiera się na parametrach technicznych: powierzchni, mocy, wydajności, liczbie stanowisk, długości trasy. Progi bywają nieoczywiste, a przedsięwzięcie potrafi mieścić się jednocześnie w kilku punktach rozporządzenia. To pierwszy typowy punkt sporny — inwestor kwalifikuje przedsięwzięcie do grupy II, a organ uznaje, że mieści się ono w grupie I, co przesądza o obowiązku sporządzenia pełnego raportu.
Krok 2: wniosek i załączniki
Do wniosku o wydanie decyzji dołącza się między innymi:
- kartę informacyjną przedsięwzięcia (dla grupy II) albo raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko (dla grupy I),
- poświadczoną kopię mapy ewidencyjnej obejmującej przewidywany teren realizacji wraz z terenem działki sąsiednich,
- mapę w odpowiedniej skali przedstawiającą zasięg oddziaływania,
- wypis z rejestru gruntów lub inny dokument wydany przez organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków.
Braki formalne na tym etapie są najczęstszą przyczyną wydłużenia postępowania. Organ wzywa do uzupełnienia, a bieg terminu zostaje wstrzymany do czasu, aż wniosek będzie kompletny.
Krok 3: opinie i uzgodnienia
Organ prowadzący postępowanie nie rozstrzyga samodzielnie. W zależności od rodzaju przedsięwzięcia zwraca się o opinię lub uzgodnienie do organów współdziałających. Najczęściej są to:
- regionalny dyrektor ochrony środowiska,
- państwowy powiatowy inspektor sanitarny — w zakresie wymagań higienicznych i zdrowotnych,
- organ właściwy w sprawach gospodarowania wodami — w zakresie oddziaływania na wody i zgodności z planami gospodarowania wodami,
- w niektórych sprawach także marszałek województwa lub organ Inspekcji Ochrony Środowiska.
Dla przedsięwzięć z grupy II na tym etapie zapada rozstrzygnięcie kluczowe dla dalszego przebiegu sprawy: organ, po zasięgnięciu opinii, wydaje postanowienie o obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko albo stwierdza brak takiego obowiązku. Nałożenie obowiązku oznacza konieczność sporządzenia raportu, co w praktyce wydłuża postępowanie o wiele miesięcy — raport wymaga inwentaryzacji przyrodniczej, a ta jest związana z sezonem wegetacyjnym i okresami aktywności gatunków.
To drugi typowy punkt, w którym praktyka organów bywa rozbieżna. Te same kategorie przedsięwzięć w podobnych warunkach terenowych bywają traktowane odmiennie w różnych powiatach.
Krok 4: udział społeczeństwa
Jeżeli przeprowadzana jest ocena oddziaływania na środowisko, organ zapewnia udział społeczeństwa. Podaje do publicznej wiadomości informację o postępowaniu i wyznacza termin — co najmniej 30 dni — na składanie uwag i wniosków. Każdy może złożyć uwagi; nie trzeba wykazywać interesu prawnego.
Organizacje ekologiczne, które prowadzą działalność statutową w zakresie ochrony środowiska przez co najmniej 12 miesięcy przed wszczęciem postępowania, mogą zgłosić chęć uczestniczenia w postępowaniu na prawach strony.
Uwagi złożone po terminie organ może pozostawić bez rozpatrzenia. To istotne dla społeczności lokalnych: prawo do udziału ma znaczenie tylko wtedy, gdy skorzysta się z niego w wyznaczonym oknie czasowym. Informacja o postępowaniu jest publikowana w Biuletynie Informacji Publicznej organu, na tablicy ogłoszeń i — w sprawach dotyczących większych przedsięwzięć — w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości.
Krok 5: decyzja i jej skutki
Decyzja określa warunki realizacji przedsięwzięcia: wymagania dotyczące ochrony środowiska na etapie budowy i eksploatacji, konieczność wykonania kompensacji przyrodniczej, obowiązki monitoringu oraz — w części spraw — obowiązek przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na etapie pozwolenia na budowę.
Decyzja jest ważna sześć lat od dnia, w którym stała się ostateczna. Termin ten może zostać wydłużony do dziesięciu lat, jeżeli realizacja przedsięwzięcia przebiega etapowo, a warunki określone w decyzji nie uległy zmianie.
Od decyzji przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego, a następnie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Postępowanie odwoławcze jest trzecim typowym źródłem opóźnień, przy czym znaczna część uchyleń wynika nie ze sporu o meritum, lecz z uchybień proceduralnych — wadliwego zawiadomienia stron, niepełnego uzasadnienia albo pominięcia wymaganego uzgodnienia.
Dlaczego to opisujemy
Przebieg pojedynczej sprawy da się prześledzić — dokumenty są jawne i publikowane w Biuletynach Informacji Publicznej. Znacznie trudniej odpowiedzieć na pytanie, jak ten system działa w skali kraju: gdzie postępowania trwają najdłużej, które kategorie przedsięwzięć najczęściej napotykają obowiązek sporządzenia raportu i w jakich punktach praktyka organów rozchodzi się najmocniej.
Zestawianie tych danych jest jednym z programów badawczych Fundacji. Pracujemy wyłącznie na danych zagregowanych i wyłącznie na źródłach publicznie dostępnych.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko
- Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego
Stan prawny opisany w artykule ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Przed podjęciem decyzji w konkretnej sprawie należy zweryfikować aktualne brzmienie przepisów.