Koszyki technologiczne, cena referencyjna i mechanizm rozliczenia: co naprawdę wygrywa uczestnik aukcji odnawialnych źródeł energii i na jakich zasadach.
System aukcyjny jest podstawowym mechanizmem wsparcia wytwarzania energii z odnawialnych źródeł w Polsce. Bywa opisywany skrótowo jako „dopłata do zielonej energii”, co myli, bo rozstrzyga o czymś innym: o gwarancji ceny, a nie o dotacji do inwestycji.
Co się wygrywa na aukcji
Uczestnik aukcji nie wygrywa pieniędzy na budowę. Wygrywa prawo do rozliczania wyprodukowanej energii po zadeklarowanej cenie przez określony czas. Mechanizm działa dwustronnie: jeżeli cena rynkowa jest niższa od ceny z oferty, wytwórca otrzymuje pokrycie różnicy; jeżeli jest wyższa, nadwyżkę zwraca.
Konstrukcja przypomina kontrakt różnicowy. Z punktu widzenia inwestora najważniejszą wartością nie jest zatem wysokość wsparcia, lecz przewidywalność przychodu w horyzoncie, w którym spłacany jest kredyt. Bank finansujący projekt patrzy dokładnie na to.
Okres wsparcia jest liczony od pierwszego wytworzenia energii i wynosi kilkanaście lat. Ustawa o odnawialnych źródłach energii określa go dla instalacji, które wygrały aukcję, na piętnaście lat, przy czym data graniczna otrzymywania wsparcia jest w ustawie wskazana odrębnie.
Koszyki technologiczne
Aukcje nie są jedną wspólną licytacją. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki ogłasza je w podziale na koszyki, wyodrębnione według rodzaju instalacji i mocy. Podstawowy podział przebiega między instalacjami o mocy zainstalowanej do 1 MW i powyżej 1 MW, a dalej według technologii: osobno rozliczane są między innymi instalacje wykorzystujące biogaz rolniczy, hydroenergetyka, energetyka wiatrowa na lądzie i fotowoltaika.
Podział na koszyki ma znaczenie praktyczne: technologie o różnych kosztach wytwarzania nie konkurują ze sobą bezpośrednio. Bez niego najtańsza technologia w danym momencie zabierałaby całą pulę, a system nie realizowałby celu dywersyfikacji źródeł.
Cena referencyjna
Dla każdego rodzaju instalacji minister właściwy do spraw klimatu określa w rozporządzeniu cenę referencyjną, czyli maksymalną cenę, po jakiej można sprzedać energię w ramach aukcji. Oferta powyżej tej ceny jest odrzucana.
Cena referencyjna jest ustalana odrębnie dla poszczególnych technologii i przedziałów mocy, i podlega aktualizacji. Dla inwestora jest to najważniejszy parametr ogłaszany przed aukcją: wyznacza górną granicę opłacalności i przesądza, czy projekt o danych kosztach ma sens ekonomiczny.
Jak rozstrzyga się aukcja
Aukcję wygrywają uczestnicy, którzy zaoferowali najniższą cenę, aż do wyczerpania ilości i wartości energii przewidzianej w ogłoszeniu. Obowiązuje przy tym zasada, że aukcję rozstrzyga się, jeżeli złożono co najmniej trzy ważne oferty. Wymóg ten ma zapobiegać ustalaniu ceny przy braku realnej konkurencji.
Przystąpienie do aukcji wymaga wcześniejszego uzyskania zaświadczenia o dopuszczeniu do aukcji wydawanego przez Prezesa URE. Weryfikacja obejmuje między innymi posiadanie prawa do dysponowania terenem, warunków przyłączenia oraz, dla części instalacji, prawomocnego pozwolenia na budowę.
To istotny porządek zdarzeń: aukcja jest jednym z ostatnich, a nie pierwszym etapem przygotowania projektu. Inwestor musi mieć zamknięty pakiet formalny, w tym warunki przyłączenia, zanim w ogóle stanie do licytacji.
Zobowiązania po wygranej
Wygrana rodzi obowiązki. Wytwórca zobowiązuje się do wytworzenia energii w określonym terminie, a niedotrzymanie zobowiązania jest obwarowane sankcją i przepadkiem kaucji lub gwarancji. System jest tak skonstruowany, żeby oferty składali uczestnicy zdolni do realizacji, a nie rezerwujący pulę na wszelki wypadek.
Dla mniejszych instalacji ustawa przewiduje alternatywne mechanizmy: systemy taryf gwarantowanych FIT oraz dopłat do ceny rynkowej FIP, dostępne dla wybranych technologii i przedziałów mocy. Mniejsze instalacje prosumenckie rozliczają się natomiast w systemie net-billingu, opartym na wartości energii, a nie na jej ilości.
Czego system nie rozwiązuje
Aukcja odpowiada na pytanie o cenę, ale nie na pytanie o miejsce. Nie uwzględnia tego, w którym punkcie sieci powstanie instalacja ani jakie będą koszty wyprowadzenia z niej mocy. Projekt w obszarze o wolnej przepustowości i projekt w obszarze nasyconym konkurują w aukcji na równych zasadach, choć ich wpływ na system jest różny.
Nie rozwiązuje też kwestii bilansowania. Wsparcie dotyczy energii wytworzonej, niezależnie od tego, czy powstaje w godzinach zapotrzebowania. Rosnący udział źródeł o zbliżonym profilu produkcji przenosi ten problem na rynek bilansujący i na magazyny energii.
Co z tego badamy
Wyniki aukcji, ceny referencyjne i rejestry wytwórców są jawne. Zestawione w czasie pokazują, jak zmieniał się koszt wytwarzania w poszczególnych technologiach i które koszyki systematycznie pozostają nierozstrzygnięte, a to bywa lepszym wskaźnikiem barier niż deklaracje branży.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii
- Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie ceny referencyjnej energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii
- Prawo energetyczne (ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r.)
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani rekomendacji inwestycyjnej. Parametry poszczególnych aukcji, w tym ceny referencyjne i wolumeny, ogłaszane są odrębnie i podlegają zmianom.