Koszyki technologiczne, cena referencyjna i mechanizm rozliczenia: co naprawdę wygrywa uczestnik aukcji odnawialnych źródeł energii i na jakich zasadach.
System aukcyjny jest podstawowym mechanizmem wsparcia wytwarzania energii z odnawialnych źródeł w Polsce. Bywa opisywany skrótowo jako „dopłata do zielonej energii", co myli, bo rozstrzyga o czymś innym: o gwarancji ceny, a nie o dotacji do inwestycji.
Co się wygrywa na aukcji
Uczestnik aukcji nie wygrywa pieniędzy na budowę. Wygrywa prawo do rozliczania wyprodukowanej energii po zadeklarowanej cenie przez określony czas. Mechanizm działa dwustronnie: jeżeli cena rynkowa jest niższa od ceny z oferty, wytwórca otrzymuje pokrycie różnicy; jeżeli jest wyższa — nadwyżkę zwraca.
Konstrukcja przypomina kontrakt różnicowy. Z punktu widzenia inwestora najważniejszą wartością nie jest zatem wysokość wsparcia, lecz przewidywalność przychodu w horyzoncie, w którym spłacany jest kredyt. Bank finansujący projekt patrzy dokładnie na to.
Okres wsparcia jest liczony od pierwszego wytworzenia energii i wynosi kilkanaście lat — ustawa o odnawialnych źródłach energii określa go dla instalacji, które wygrały aukcję, na piętnaście lat, przy czym data graniczna otrzymywania wsparcia jest w ustawie wskazana odrębnie.
Koszyki technologiczne
Aukcje nie są jedną wspólną licytacją. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki ogłasza je w podziale na koszyki, wyodrębnione według rodzaju instalacji i mocy. Podstawowy podział przebiega między instalacjami o mocy zainstalowanej do 1 MW i powyżej 1 MW, a dalej według technologii — osobno rozliczane są między innymi instalacje wykorzystujące biogaz rolniczy, hydroenergetyka, energetyka wiatrowa na lądzie i fotowoltaika.
Podział na koszyki ma znaczenie praktyczne: technologie o różnych kosztach wytwarzania nie konkurują ze sobą bezpośrednio. Bez niego najtańsza technologia w danym momencie zabierałaby całą pulę, a system nie realizowałby celu dywersyfikacji źródeł.
Cena referencyjna
Dla każdego rodzaju instalacji minister właściwy do spraw klimatu określa w rozporządzeniu cenę referencyjną — maksymalną cenę, po jakiej można sprzedać energię w ramach aukcji. Oferta powyżej tej ceny jest odrzucana.
Cena referencyjna jest ustalana odrębnie dla poszczególnych technologii i przedziałów mocy, i podlega aktualizacji. Dla inwestora jest to najważniejszy parametr ogłaszany przed aukcją: wyznacza górną granicę opłacalności i przesądza, czy projekt o danych kosztach ma sens ekonomiczny.
Jak rozstrzyga się aukcja
Aukcję wygrywają uczestnicy, którzy zaoferowali najniższą cenę, aż do wyczerpania ilości i wartości energii przewidzianej w ogłoszeniu. Obowiązuje przy tym zasada, że aukcję rozstrzyga się, jeżeli złożono co najmniej trzy ważne oferty — wymóg ma zapobiegać ustalaniu ceny przy braku realnej konkurencji.
Przystąpienie do aukcji wymaga wcześniejszego uzyskania zaświadczenia o dopuszczeniu do aukcji wydawanego przez Prezesa URE. Weryfikacja obejmuje między innymi posiadanie prawa do dysponowania terenem, warunków przyłączenia oraz — dla części instalacji — prawomocnego pozwolenia na budowę.
To istotny porządek zdarzeń: aukcja jest jednym z ostatnich, a nie pierwszym etapem przygotowania projektu. Inwestor musi mieć zamknięty pakiet formalny, w tym warunki przyłączenia, zanim w ogóle stanie do licytacji.
Zobowiązania po wygranej
Wygrana rodzi obowiązki. Wytwórca zobowiązuje się do wytworzenia energii w określonym terminie, a niedotrzymanie zobowiązania jest obwarowane sankcją i przepadkiem kaucji lub gwarancji. System jest tak skonstruowany, żeby oferty składali uczestnicy zdolni do realizacji, a nie rezerwujący pulę na wszelki wypadek.
Dla mniejszych instalacji ustawa przewiduje alternatywne mechanizmy — systemy taryf gwarantowanych FIT oraz dopłat do ceny rynkowej FIP — dostępne dla wybranych technologii i przedziałów mocy. Mniejsze instalacje prosumenckie rozliczają się natomiast w systemie net-billingu, opartym na wartości energii, a nie na jej ilości.
Czego system nie rozwiązuje
Aukcja odpowiada na pytanie o cenę, ale nie na pytanie o miejsce. Nie uwzględnia tego, w którym punkcie sieci powstanie instalacja ani jakie będą koszty wyprowadzenia z niej mocy. Projekt w obszarze o wolnej przepustowości i projekt w obszarze nasyconym konkurują w aukcji na równych zasadach, choć ich wpływ na system jest różny.
Nie rozwiązuje też kwestii bilansowania. Wsparcie dotyczy energii wytworzonej, niezależnie od tego, czy powstaje w godzinach zapotrzebowania. Rosnący udział źródeł o zbliżonym profilu produkcji przenosi ten problem na rynek bilansujący i na magazyny energii.
Co z tego badamy
Wyniki aukcji, ceny referencyjne i rejestry wytwórców są jawne. Zestawione w czasie pokazują, jak zmieniał się koszt wytwarzania w poszczególnych technologiach i które koszyki systematycznie pozostają nierozstrzygnięte — a to bywa lepszym wskaźnikiem barier niż deklaracje branży.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii
- Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie ceny referencyjnej energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii
- Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. — Prawo energetyczne
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani rekomendacji inwestycyjnej. Parametry poszczególnych aukcji, w tym ceny referencyjne i wolumeny, ogłaszane są odrębnie i podlegają zmianom.